Is creatine vegan? Creatine voor veganisten en vegetariërs
Pure creatine monohydraat is meestal vegan. Het wordt chemisch gemaakt uit sarcosine en cyaanamide, niet uit vlees of vis (Antonio 2021). Een veganistisch of vegetarisch eetpatroon levert weinig of geen creatine, dus de voorraad in je spieren begint meestal lager. Studies bij vegetariërs vonden een grotere stijging als ze een supplement namen (Brosnan 2016; Burke 2003).
Door Creatine Today · 9 wetenschappelijke bronnen · Redactioneel beleid (English)
Belangrijkste punten
- Creatine monohydraat wordt meestal synthetisch gemaakt uit natriumsarcosinaat en cyaanamide, dus het poeder zelf bevat geen ingrediënten van dierlijke oorsprong (Antonio 2021).
- Capsules kunnen van gelatine zijn, en gearomatiseerde mixen of gummies kunnen niet-vegan toevoegingen bevatten. Een vegan keurmerk of de volledige ingrediëntenlijst geeft uitsluitsel.
- In een biopsiestudie uit 2003 begonnen vegetariërs met minder creatine in hun spieren dan vleeseters (117 vs 130 mmol/kg) en wonnen ze met suppletie meer creatine, vetvrije massa en arbeidsprestatie (Burke 2003).
- Twee trials vonden een beter geheugen of redeneervermogen met creatine bij vegetariërs, maar een systematische review uit 2020 beoordeelde het risico op vertekening in de studies als matig tot hoog (Rae 2003; Benton 2011; Kaviani 2020).
- Deze gids geeft algemene informatie over onderzoek, geen persoonlijk advies.
Is creatine vegan?
In de meeste gevallen wel. Hoewel creatine met vlees wordt geassocieerd, wordt de creatine in supplementen niet uit dieren gewonnen. Creatine monohydraat wordt in een chemische fabriek gemaakt. Een productieroute die in een ISSN-review uit 2021 wordt beschreven, begint met natriumsarcosinaat, voegt cyaanamide toe en laat het product daarna kristalliseren, filtert en droogt het (Antonio 2021). Geen van deze grondstoffen komt van dieren.
Daardoor is pure creatine monohydraat in poedervorm geschikt voor veganisten en vegetariërs. De vragen gaan over wat er verder in het product zit, en dat bespreken we hieronder.
Is creatine monohydraat in elk product vegan?
De creatine zelf wel. Het eindproduct misschien niet. Hier let je op:
- Capsules. Veel capsules zijn gemaakt van gelatine, die van dieren komt. Vegan capsules zijn meestal van plantaardige cellulose (vaak vermeld als HPMC of hypromellose).
- Gummies en kauwtabletten. Daarin zit vaak gelatine om ze stevig te maken.
- Gearomatiseerde mixen. Pre-workouts en poeders met smaak kunnen ingrediënten uit zuivel of kleurstoffen van dierlijke oorsprong bevatten.
- Puur poeder. Creatine monohydraat zonder smaak, met maar één ingrediënt, is de eenvoudigste vegan optie.
Zo kies je een vegan creatine
Met een paar checks heb je bijna elk geval te pakken:
- Kies creatine monohydraat. Het is veruit de best onderzochte vorm (Kreider 2017), en meestal ook de goedkoopste. Onze gids over monohydraat vs andere vormen legt uit waarom nieuwere vormen niet automatisch beter zijn.
- Lees de volledige ingrediëntenlijst, niet alleen de voorkant van de pot.
- Zoek een vegan keurmerk, zoals het V-Label of het keurmerk van de Vegan Society, als een gecontroleerde claim belangrijk voor je is. Als een merk zelf "vegan" zegt, is dat een eigen verklaring.
- Grondstoffen met een merknaam. Sommige potten noemen welke creatine erin zit. Creapure bijvoorbeeld wordt in Duitsland gemaakt door Alzchem, dat aangeeft dat er geen grondstoffen van dierlijke oorsprong in zitten.
- Onafhankelijke tests. Testprogramma's voor sporters controleren op verboden stoffen en verontreinigingen. Ze certificeren niet of iets vegan is, dus zie dat als een aparte check.
Waarom veganisten en vegetariërs een kleinere creatinevoorraad hebben
Je lichaam krijgt op twee manieren creatine binnen. Ongeveer de helft van de dagelijkse behoefte komt uit voeding, vooral vlees en vis. De rest maken de lever en nieren zelf uit de aminozuren arginine, glycine en methionine (Kreider 2017). Een normaal gemengd eetpatroon levert ongeveer 1 tot 2 g creatine per dag. Plantaardige voeding levert vrijwel niets, dus veganisten zijn afhankelijk van wat het lichaam zelf maakt (Brosnan 2016).
Dat zie je terug in metingen. Vegetariërs hebben lagere creatinewaarden in het bloed dan vleeseters (Delanghe 1989), en het standpunt van de ISSN meldt bij vegetariërs een voorraad van ongeveer 90 tot 110 mmol/kg droge spier, lager dan de gebruikelijke waarden bij een gemengd eetpatroon (Kreider 2017). Dat is geen tekortziekte. Het betekent dat er meer ruimte is voor de voorraad om te stijgen.
Welke voedingsmiddelen creatine bevatten en hoeveel, lees je in voeding met veel creatine.
Wat suppletiestudies bij vegetariërs vonden
De duidelijkste studie is een trial uit 2003 van Burke en collega's. 18 vegetariërs en 24 vleeseters volgden hetzelfde krachttrainingsprogramma van 8 weken en namen creatine of een placebo. Spierbiopten lieten zien dat de vegetariërs lager begonnen, met 117 mmol/kg totale creatine tegenover 130 bij de vleeseters. Met creatine stegen creatine en fosfocreatine in de spieren bij de vegetariërs meer, en wonnen ze meer vetvrije massa en totale arbeidsprestatie dan de vleeseters die creatine namen (Burke 2003). Hoe groter de achterstand aan het begin, hoe groter de verandering.
Dat past bij het vroegste onderzoek naar opladen, waarin de grootste stijgingen van spiercreatine werden gezien bij mensen die met een lage voorraad begonnen (Harris 1992).
Een systematische review uit 2020 bundelde negen studies bij vegetariërs. Suppletie verhoogde de creatine in spieren, bloed en rode bloedcellen, vaak tot waarden boven die van vleeseters. Het verbeterde ook de vetvrije massa, kracht, spieruithoudingsvermogen en sommige maten van explosieve kracht. De studies waren verdeeld over de vraag of vegetariërs er meer op vooruitgingen dan vleeseters, en de reviewers beoordeelden het risico op vertekening als matig tot hoog (Kaviani 2020).
Creatine en de hersenen bij vegetariërs
Ook de hersenen gebruiken creatine voor energie. Onderzoekers hebben zich daarom afgevraagd of een lage inname via voeding invloed heeft op het denken.
- Rae en collega's, 2003. 45 jongvolwassen vegetariërs namen in een cross-overopzet elk zes weken creatine en zes weken placebo. Creatine verbeterde de scores op een werkgeheugentaak (cijferreeksen achterstevoren) en een redeneertest (Raven's Advanced Progressive Matrices) (Rae 2003).
- Benton en Donohoe, 2011. 128 jonge vrouwen, vegetarisch of niet, namen 5 dagen creatine of placebo. Creatine veranderde niets aan verbale vaardigheid of alertheid. Het geheugen verbeterde bij de vegetariërs, maar niet bij de vleeseters (Benton 2011).
Dit zijn kleine, korte studies. De review uit 2020 vond dat suppletie het fosfocreatine in de hersenen van vegetariërs niet verhoogde, dus hoe de geheugeneffecten ontstaan, is nog onduidelijk (Kaviani 2020).
Hebben veganisten een andere hoeveelheid nodig?
Geen onderzoek heeft een aparte hoeveelheid voor veganisten vastgesteld. Studies bij vegetariërs gebruikten dezelfde soort protocollen als studies bij vleeseters. Een lagere beginvoorraad betekent een grotere stijging, geen ander doel. Deze gids geeft geen persoonlijke hoeveelheden. Hoe de dagelijkse inname is onderzocht, lees je in creatine per dag. Creatine werkt via een voorraad die zich over weken opbouwt, dus in studies werd het elke dag genomen, ook op rustdagen.
Is creatine veilig voor veganisten?
Een veganistisch eetpatroon verandert niets aan het veiligheidsbeeld. Het standpunt van de ISSN vond creatine monohydraat veilig en goed verdragen bij gezonde mensen, in korte en langdurige studies (Kreider 2017). Ben je zwanger, geef je borstvoeding, heb je een nierziekte of gebruik je medicijnen op recept die de nieren beïnvloeden, overleg dan met een arts voordat je met een supplement begint.
Bronnen
- Kreider RB, Kalman DS, Antonio J, et al. (2017). International Society of Sports Nutrition position stand: safety and efficacy of creatine supplementation in exercise, sport, and medicine. Journal of the International Society of Sports Nutrition, 14:18. doi:10.1186/s12970-017-0173-z · PubMed
- Antonio J, Candow DG, Forbes SC, et al. (2021). Common questions and misconceptions about creatine supplementation: what does the scientific evidence really show? Journal of the International Society of Sports Nutrition, 18(1):13. doi:10.1186/s12970-021-00412-w · PubMed
- Burke DG, Chilibeck PD, Parise G, Candow DG, Mahoney D, Tarnopolsky M (2003). Effect of creatine and weight training on muscle creatine and performance in vegetarians. Medicine and Science in Sports and Exercise, 35(11):1946–1955. doi:10.1249/01.MSS.0000093614.17517.79 · PubMed
- Benton D, Donohoe R (2011). The influence of creatine supplementation on the cognitive functioning of vegetarians and omnivores. British Journal of Nutrition, 105(7):1100–1105. doi:10.1017/S0007114510004733 · PubMed
- Rae C, Digney AL, McEwan SR, Bates TC (2003). Oral creatine monohydrate supplementation improves brain performance: a double-blind, placebo-controlled, cross-over trial. Proceedings of the Royal Society B, 270(1529):2147–2150. doi:10.1098/rspb.2003.2492 · PubMed
- Kaviani M, Shaw K, Chilibeck PD (2020). Benefits of creatine supplementation for vegetarians compared to omnivorous athletes: a systematic review. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(9):3041. doi:10.3390/ijerph17093041 · PubMed
- Delanghe J, De Slypere JP, De Buyzere M, Robbrecht J, Wieme R, Vermeulen A (1989). Normal reference values for creatine, creatinine, and carnitine are lower in vegetarians. Clinical Chemistry, 35(8):1802–1803. doi:10.1093/clinchem/35.8.1802 · PubMed
- Harris RC, Söderlund K, Hultman E (1992). Elevation of creatine in resting and exercised muscle of normal subjects by creatine supplementation. Clinical Science, 83(3):367–374. doi:10.1042/cs0830367 · PubMed
- Brosnan ME, Brosnan JT (2016). The role of dietary creatine. Amino Acids, 48(8):1785–1791. doi:10.1007/s00726-016-2188-1 · PubMed