Creatine monohydraat vs andere vormen: welke kies je?
Door Creatine Today · 8 wetenschappelijke bronnen · Redactioneel beleid (English)
Loop door het supplementenschap en je ziet HCl, ethylester, "gebufferd", vloeibaar, gummies en chelaten, elk met de belofte van een betere opname, minder opgeblazen gevoel of geen laadfase. Bijna niets daarvan houdt stand. Het simpele, goedkope poeder dat al meer dan een eeuw bekend is, creatine monohydraat, is de vorm waar het onderzoek achter staat, en geen enkele andere vorm heeft bewezen beter te zijn. Hieronder lopen we ze een voor een langs.
De supplementenindustrie heeft een structureel probleem: je kunt creatine monohydraat niet patenteren, en het is spotgoedkoop. De enige manier om meer te vragen is dus een "nieuwe, verbeterde" versie bedenken en die harder in de markt zetten. Daar komt elke vorm hieronder vandaan. Geen van alle is oplichterij in de zin dat er geen creatine in zit, maar voor de meerprijs krijg je bijna nooit een beter resultaat.
Het uitgangspunt van dit hele artikel is het standpunt van de International Society of Sports Nutrition (ISSN) over creatine uit 2017. Daarin werd de literatuur beoordeeld met een duidelijke conclusie: "creatine monohydraat is de meest uitgebreid onderzochte en klinisch effectieve vorm van creatine voor gebruik in voedingssupplementen, wat betreft opname in de spieren en het vermogen om de capaciteit voor intensieve inspanning te vergroten." Hetzelfde document stelt dat beweringen dat andere vormen minder worden afgebroken of beter worden opgenomen dan monohydraat "momenteel ongegrond" zijn (Kreider 2017). Een review uit 2022 van alle vormen die op de markt zijn, kwam tot hetzelfde oordeel: monohydraat is de enige bron van creatine met stevig bewijs voor biobeschikbaarheid, effectiviteit en veiligheid (Kreider 2022). Houd dat als je standaard aan. Hieronder komt elk alternatief aan de beurt.
Creatine monohydraat (de standaard)
Monohydraat is creatine die is gekristalliseerd met één watermolecuul (Antonio 2021). Het is de vorm die in vrijwel elk onderzoek dat je ooit geciteerd hoorde ook echt is gebruikt. Er zijn meer dan 500 peer-reviewed publicaties over creatinesuppletie (Antonio 2021). Het verhoogt betrouwbaar de creatinevoorraad in je spieren, verbetert de prestaties bij korte, intensieve inspanningen en heeft het schoonste veiligheidsprofiel op lange termijn in deze categorie (Kreider 2017).
De twee klachten die mensen noemen, kloppen, maar zijn klein. Ten eerste lost het niet zo goed op in water (ongeveer 14 g per liter bij 20 °C), dus er kan wat gruis onder in je glas achterblijven (Antonio 2021) (warm water en een minuut roeren helpen). Ten tweede krijgt een minderheid lichte maag- of darmklachten, meestal door te veel in één keer te nemen: in een onderzoek gaf één portie van 10 g vaker diarree dan dezelfde hoeveelheid verdeeld over twee porties van 5 g (Ostojic 2008). Geen van beide problemen is een reden om over te stappen op een duurdere vorm. Je lost ze op door beter te mengen en de hoeveelheid te verdelen. Monohydraat is de lat waar elke andere vorm overheen moet, en tot nu toe is geen enkele daarin geslaagd.
Creatine hydrochloride (HCl)
De belofte: creatine gebonden aan zoutzuur lost veel beter op in water, dus je kunt een heel kleine dosis nemen, het wordt beter opgenomen en het geeft geen opgeblazen gevoel of maagklachten.
Wat het bewijs laat zien: HCl lost echt beter op, dat deel klopt. Maar oplosbaarheid in een glas is iets anders dan opname in je lichaam, en bij die sprong loopt de marketing vast. Een gerandomiseerde gecontroleerde studie uit 2024 vergeleek creatine HCl direct met monohydraat naast krachttraining. Beide verbeterden kracht, spiermassa en hormonale markers, waarbij HCl "geen voordeel boven CrM" liet zien (Eghbali 2024). Een review uit 2022 herleidde de bewering dat HCl "beter biobeschikbaar" is tot metingen van oplosbaarheid bij heel verschillende pH-waarden, niet tot onderzoek naar spiercreatine bij mensen (Kreider 2022). HCl werkt, het is tenslotte gewoon creatine, maar het werkt precies zo goed als het goedkopere poeder.
Gebufferde creatine (Kre-Alkalyn)
De belofte: een "buffer" met een hogere pH voorkomt dat creatine in de maag wordt omgezet in creatinine. Zo komt er meer in je spieren, heb je minder nodig en kun je de laadfase overslaan.
Wat het bewijs laat zien: deze vorm is direct getest en zakte voor de test. Een dubbelblinde studie van 28 dagen door Jagim en collega's vergeleek Kre-Alkalyn met creatine monohydraat bij krachtsporters, zowel in de dosis die de fabrikant aanraadt als in een vergelijkbare laaddosis. Gebufferde creatine gaf geen grotere veranderingen in spiercreatine, lichaamssamenstelling, kracht of anaerobe capaciteit dan monohydraat. De onderzoekers concludeerden dat de resultaten "geen steun bieden voor beweringen" dat de gebufferde vorm effectiever of veiliger is (Jagim 2012). Het uitgangspunt, dat maagzuur überhaupt een relevante hoeveelheid creatine vernietigt, klopt niet: onderzoek wijst erop dat monohydraat bij een normale spijsvertering niet wordt afgebroken, en bijna 99% van een ingenomen dosis wordt óf door de spieren opgenomen óf via de urine uitgescheiden (Jäger 2011). Bufferen lost een probleem op dat er niet was.
Creatine-ethylester
De belofte: door er een estergroep aan te koppelen wordt creatine beter oplosbaar in vet en glipt het makkelijker door celmembranen, dus je hebt minder nodig.
Wat het bewijs laat zien: dit is de enige vorm die in onderzoek echt slechter uitpakte. Een studie van 7 weken door Spillane en collega's vergeleek ethylester, monohydraat en een placebo, gecombineerd met krachttraining. Met ethylester was de creatine in het bloed lager dan met monohydraat en het creatinine hoger, en ethylester bood geen voordeel voor lichaamssamenstelling, kracht of explosiviteit. De auteurs concludeerden dat het minder effectief was dan monohydraat (Spillane 2009). De ester lijkt sneller af te breken tot creatinine voordat hij iets nuttigs kan doen (Kreider 2022). Staat er ergens "beter opgenomen" op een etiket, dan is ethylester het waarschuwende voorbeeld: de scheikunde klonk aannemelijk, maar de gegevens wezen de andere kant op.
Vloeibare creatine / creatineserum
De belofte: kant-en-klare creatine om te drinken is handig, al opgelost en direct beschikbaar.
Wat het bewijs laat zien: vloeibaar is de zwakste vorm, om een simpele scheikundige reden. Creatine is stabiel als poeder, maar niet in oplossing. Daarin wordt het langzaam omgezet in creatinine, een inactief afbraakproduct, en hoe lager de pH en hoe hoger de temperatuur, hoe sneller dat gaat. Na 3 dagen bij 25 °C was in zure oplossingen 4 tot 21 procent afgebroken (Kreider 2017). Een fles die een tijd op de plank of in je tas heeft gelegen, kan maar een deel van de creatine op het etiket bevatten. Het standpunt van de ISSN en de ISSN-review uit 2021 over veelvoorkomende misvattingen merken allebei op dat niet is aangetoond dat alternatieve vormen, waaronder creatineserum, meer creatine laten vasthouden dan monohydraat (Kreider 2017; Antonio 2021). Poeder dat je vers aanlengt, omzeilt het hele probleem, en daar zit precies het voordeel.
Gummies, kauwtabletten met smaak en magnesiumchelaat
De belofte: gummies maken creatine makkelijk en lekker; magnesiumcreatinechelaat voegt magnesium toe en zou de opname verbeteren.
Wat het bewijs laat zien: gummies zijn geen ander molecuul. De meeste zijn gewoon monohydraat in snoepvorm, dus ze werken als (en alleen als) ze een echte dosis intacte creatine leveren. Twee kanttekeningen: je betaalt meestal een veelvoud per gram, en omdat creatine in een vochtige, zure omgeving afbreekt tot creatinine, hangt de hoeveelheid creatine die echt nog in een gummy zit af van hoe hij is gemaakt en bewaard (Kreider 2022). Kies je hiervoor, controleer dan de dosis per portie en koop een merk dat door een onafhankelijke partij is getest. Over magnesiumcreatinechelaat is wat onderzoek, maar niets laat zien dat het beter is dan monohydraat voor de uitkomsten die ertoe doen: in directe vergelijkingen waren de prestatiewinsten vergelijkbaar, en er zijn geen gegevens die laten zien dat het de spiercreatine meer verhoogt (Kreider 2022). Reviews van deze nieuwe vormen vinden weinig tot geen bewijs dat een van hen effectiever of veiliger is dan monohydraat (Jäger 2011). Voor sommige mensen kan het gemak het waard zijn. De scheikunde levert je niets extra's op.
De vormen naast elkaar
| Vorm | Belangrijkste belofte | Wat onderzoek laat zien | Oordeel |
|---|---|---|---|
| Monohydraat | De standaard | Best onderzocht; betrouwbaar effectief; goedkoop | Beste keuze |
| HCl | Betere opname, geen opgeblazen gevoel | Lost beter op, maar een RCT vond geen voordeel ten opzichte van monohydraat | Even goed, duurder |
| Gebufferd (Kre-Alkalyn) | Overleeft maagzuur, geen laadfase nodig | Studie van 28 dagen: niet meer resultaat dan monohydraat | Even goed, duurder |
| Ethylester | Gaat beter door celmembranen | Verhoogde de creatine in het bloed minder dan monohydraat | Vermijden |
| Vloeibaar / serum | Gemak, al opgelost | Breekt in oplossing af tot inactief creatinine | Vermijden |
| Gummies / chelaat | Lekker / extra magnesium | Prima bij een echte dosis; geen bewezen voordeel; duurder; dosis wisselt | Alleen voor het gemak |
Zie je een creatineproduct dat flink duurder is dan gewoon monohydraat, dan moet dat product bewijzen dat het iets doet wat monohydraat niet doet. In directe vergelijkingen is dat tot nu toe geen enkel product gelukt. Hoe nieuwer de vorm en hoe stelliger de belofte over opname, hoe sceptischer je mag zijn.
Conclusie
Koop creatine monohydraat. Liefst een product dat onafhankelijk is getest of het Creapure-logo draagt; in onderzoek werd meestal 3 tot 5 g per dag gebruikt. Het is de vorm die in het onderzoek is gebruikt, de vorm die de ISSN aanbeveelt en de goedkoopste in het schap (Kreider 2017; Antonio 2021). De alternatieven zijn niet gevaarlijk; je betaalt alleen meer voor een even goed of slechter resultaat. De enige eerlijke reden om een andere vorm te kiezen, is een echte voorkeur voor de vorm zelf (een gummy die je echt niet vergeet, is beter dan een poeder dat je overslaat), en ook dan moet je controleren of het echt monohydraat is, in een gecontroleerde dosis.
Wil je weten hoeveel je moet nemen of wanneer? De gids over dosering en het overzicht van bijwerkingen behandelen de rest. De vraag welke vorm, is in elk geval beantwoord: monohydraat.
Bronnen
- Kreider RB, Kalman DS, Antonio J, et al. (2017). International Society of Sports Nutrition position stand: safety and efficacy of creatine supplementation in exercise, sport, and medicine. Journal of the International Society of Sports Nutrition, 14:18. doi:10.1186/s12970-017-0173-z · PubMed
- Jagim AR, Oliver JM, Sanchez A, et al. (2012). A buffered form of creatine does not promote greater changes in muscle creatine content, body composition, or training adaptations than creatine monohydrate. Journal of the International Society of Sports Nutrition, 9(1):43. doi:10.1186/1550-2783-9-43 · PubMed
- Spillane M, Schoch R, Cooke M, et al. (2009). The effects of creatine ethyl ester supplementation combined with heavy resistance training on body composition, muscle performance, and serum and muscle creatine levels. Journal of the International Society of Sports Nutrition, 6:6. doi:10.1186/1550-2783-6-6 · PubMed
- Eghbali E, Arazi H, Suzuki K (2024). Supplementing with which form of creatine (hydrochloride or monohydrate) alongside resistance training can have more impacts on anabolic/catabolic hormones, strength and body composition? Physiological Research, 73(5):739–753. doi:10.33549/physiolres.935323 · PubMed
- Antonio J, Candow DG, Forbes SC, et al. (2021). Common questions and misconceptions about creatine supplementation: what does the scientific evidence really show? Journal of the International Society of Sports Nutrition, 18(1):13. doi:10.1186/s12970-021-00412-w · PubMed
- Jäger R, Purpura M, Shao A, Inoue T, Kreider RB (2011). Analysis of the efficacy, safety, and regulatory status of novel forms of creatine. Amino Acids, 40(5):1369–1383. doi:10.1007/s00726-011-0874-6 · PubMed
- Kreider RB, Jäger R, Purpura M (2022). Bioavailability, efficacy, safety, and regulatory status of creatine and related compounds: a critical review. Nutrients, 14(5):1035. doi:10.3390/nu14051035 · PubMed
- Ostojic SM, Ahmetovic Z (2008). Gastrointestinal distress after creatine supplementation in athletes: are side effects dose dependent? Research in Sports Medicine, 16(1):15–22. doi:10.1080/15438620701693280 · PubMed